Okiem podroznika - laika

Amasya położona jest malowniczo w wąskiej dolinie rzeki Yesilirmak, a z obu stron otaczają ją strzeliste szczyty Gór Pontyjskich. Największe atrakcje miasta to twierdza, grobowce władców pontyjskich oraz stara dzielnica miasta, słynąca z dobrze zachowanych drewnianych domów z epoki osmańskiej położonych tuż nad wodami rzeki. Nad miastem górują grobowce wykute w skałach. Zamieszkana nieprzerwanie od 7500 lat Amasya nosiła, w czasach hetyckich, nazwę Hakmış. Po Hetytach zamieszkiwali ją Frygowie, Kimerowie, Lidyjczycy, Persowie i Ormianie. W IV wieku p.n.e. została zdobyta przez wojska Aleksandra Wielkiego, a następnie, w latach 333 - 63 p.n.e. stała się stolicą Królestwa Pontu. Pamiątką po tych czasach są górujące nad miastem grobowce wykute w skałach.

U kresu czasów pontyjskich w Amasyi urodził się Strabon, nazywany 'pierwszym geografem'. Zawdzięcza to miano autorstwu 17 książek z tej dziedziny (oprócz 47 tomów historycznych). Strabon nie był jedynie teoretykiem, ale również podróżnikiem, który odwiedził Europę, zachodnią część Azji oraz Afrykę północną. W czasach rzymskich, gdy Amasyę nazywano 'pierwszym miastem', była ona nie tylko centrum administracyjnym, lecz także kulturalnym. Po podziale Cesarstwa Rzymskiego Amasya znalazła się w obrębie Cesarstwa Bizantyjskiego. Większość jej ludności stanowili wówczas Grecy.

Po 700 latach przynależności do Bizancjum, Amasyę podbiło turkmeńskie plemię Daniszmendydów, którego emirowie uczynili z niej swą stolicę. Wkrótce potem przejęli ją Seldżucy. Ze ich panowania w mieście zbudowano wiele szkół islamskich, meczetów i grobowców, z których spora część zachowała się do dzisiaj. Do Imperium Osmańskiego Amasyę przyłączył w XIII wieku sułtan Bajazyd I Błyskawica. W czasach osmańskich Amasya nadal odgrywała bardzo istotną rolę, jako obóz szkoleniowy dla przyszłych władców. Synowie sułtanów byli do niej przysyłani, aby, w roli gubernatora miasta, nabierać doświadczenia niezbędnego do zarządzania imperium. Ważne znaczenie miał tu fakt, że w pobliżu Amasyi znajdowały się wsie zamieszkane przez rozmaite grupy etniczne: pontyjskie, ormiańskie, bośniackie, tatarskie, tureckie, arabskie, kurdyjskie itd.

Także w czasach nowożytnych Amasya była świadkiem ważnych wydarzeń historycznych. To właśnie tutaj 22. czerwca 1919 roku Mustafa Kemal Atatürk wraz ze współtowarzyszami walki ogłosił rozpoczęcie tureckiej wojny o niepodległość.

Po powstaniu Republiki Tureckiej znaczna część ludności Amasyi została przesiedlona do Grecji, a jej miejsce zajęli Turcy z terenów, które przypadły Grekom. Wzdłuż północnego brzegu Yeşilırmak biegnie linia kolejowa, którą kursują pociągi z Samsunu do Sivas. Dworzec kolejowy znajduje się około 2 km na zachód od ścisłego centrum miasta. W tej części Amasyi zlokalizowane są największe atrakcje turystyczne: twierdza, grobowce władców pontyjskich oraz starsza dzielnica miasta, słynąca z dobrze zachowanych drewnianych domów z epoki osmańskiej. Położona jeszcze wyżej, nad grobowcami cytadela nazywana również zamkiem Harşena, pochodzi z czasów Pontu, ale pierwsze obwarowania powstały w tej lokalizacji już we wczesnej epoce brązu. Zamek był niszczony i odbudowywany wielokrotnie i składa się z ośmiu pasów obwarowań oraz długiego na 150 metrów tunelu wykutego w skale. Autokarem: liczne firmy przewozowe zapewniają częstą komunikację zarówno z odległymi metropoliami (Ankara - 5 godzin jazdy, Stambuł - 10 godzin, Malatya - 8 godzin), jak i z pobliskimi miastami (Çorum - 2 godziny jazdy, Samsun - 2 godziny, Tokat - 2 godziny).

Samochodem: jadąc z zachodu, z kierunku Ankary należy kierować się drogowskazami na Samsun. Trasa nosi kolejno numery: 200 (E88), 190 i 785. Po drodze przejeżdża się przez Kırıkkale, Sungurlu i Çorum. W 2011 roku długie odcinki tej drogi były w remoncie, a ruch odbywał się jednym z pasów ruchu, co znacząco spowalniało podróż.

Za Çorum istnieją dwie opcje dojazdu: dłuższa (358 km), ale wyższej kategorii droga wiedzie przez Merzifon i Suluova (trasa nr 795), a krótsza (335 km), górska droga (nr 180) prowadzi bezpośrednio do Amasyi. Aby pojechać tą krótszą trasą należy 19 km za Çorum skręcić w prawo i jechać przez małe miejscowości Mecitözü i Gökhüyük.

W samej Amasyi w 2011 roku remontowano drogę przelotową i ruch odbywał się jednym pasem ruchu w każdą stroną, co powodowało zakorkowanie miasta i zwolnienie tempa przejazdu.